प्रतिनिधित्व भनेको के हो ? यसका प्रकारहरु उल्लेख गर्दै नेपालको संविधानले कस्तो प्रकारको प्रतिनिधित्वको व्यवस्था गरेको छ ? उल्लेख गर्नुहोस्

प्रतिनिधित्व भनेको के हो ? यसका प्रकारहरु उल्लेख गर्दै नेपालको संविधानले कस्तो प्रकारको प्रतिनिधित्वको व्यवस्था गरेको छ ? उल्लेख गर्नुहोस् ।१५ 

बलराम थापा (स्वतन्त्र पत्रकार)

अपनत्वका लागि प्रतिनिधित्व

सन्दर्भ शुरुवात

शासन व्यवस्थामा नागरिकको सहभागिता , सहकार्य र समर्थनको लागि प्रतिनिधित्वमा जोड दिइन्छ । प्राचीन ग्रीसमा जस्तो जनताले प्रत्यक्ष शासन गर्न सम्भव नदेखिएकाले प्रतिनिधित्वको विषय अगाडि आएको हो । जसले शासनलाई वैध जनमुखी र उत्तरदायी बनाउने अपेक्षा लिइन्छ ।

 

१. प्रतिनिधित्व भनेको के हो ?

• आफूले चुनेका प्रतिनिधिले आफ्नो विषयमा निर्णय गर्ने
• No taxation without representation
• जनताका प्रतिनिधिले जनतालाई शासन गर्ने व्यवस्था
• आफ्नो सट्टमा आफूले अधिकार दिएर पठाउने तरिका
• 
  
• लोकतन्त्रको विशेषता , शासनमा सहभागिता र जनमुखी शासनको अपेक्षा प्रतिनिधित्व हो

 प्रतिनिधित्वका प्रकारहरू

प्रतिनिधित्व गराउने तरिकालाई प्रतिनिधित्वका प्रकारका रूपमा उल्लेख गर्न सकिन्छ ।

क) बहुमतीय वा प्रत्यक्ष प्रतिनिधित्व : - जनताद्वारा प्रत्यक्ष रूपमा मतदानबाट वा बहुमत प्राप्त गरी प्रतिनिधित्व गरिने व्यवस्था हो । जसमा उम्मेदवारलाई प्रत्यक्ष मत दिएर पठाइन्छ ।

ख) समानुपातिक प्रतिनिधित्व:- समानुपातिक समावेशिताका आधारमा दललाई मत दिएर पठाइन्छ । जनताले छानेको दलले खुला सूची वा बन्द सूचीको माध्यमबाट प्रतिनिधि चयन गरी नीति निर्माण वा नागरिक प्रतिनिधित्वमा पठाइन्छ ।

ग) मिश्रित प्रणालीः प्रत्यक्ष वा समानुपातिकका मिश्रित गुणहरू समेटिएको प्रणाली नै मिश्रित प्रणाली हो । यसमा नागरि कले दल र उम्मेदबार व्यक्तिलाई छुट्टा छुट्टै मत दिन्छन् । नेपालमा २०६२/२०६३ को राजनीतिक परिवर्तन पछि मिश्रित प्रतिनिधित्व प्रणाली अवलम्बन गरिएको छ । यी सबै प्रणाली नागरिकलाई बढी भन्दा बढी शासन प्रणालीमा स्वामित्व प्रदान गर्न र वैधता आर्जन गर्न अबलम्बन गरिएको हो ।

३ . नेपालको संविधानको व्यवस्था

संविधानसभाद्वारा जनताको नाममा पहिलोपल्ट जारी गरिएको वर्तमान नेपालको संविधान २०७२ असोज ३ गते जारी गरिएको हो । समानुपातिक समावेशी प्रतिनिधित्वलाई प्रस्तावनामा नै उल्लेख गरि एको नेपालको संविधानमा यस सम्बन्धमा रहेको व्यवस्थाहरू देहाय अनुसार छन् :

• २ तहको संघीय व्यवस्थापिका , प्रत्यक्ष र समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली मार्फत मिश्रित प्रतिनिधित्वको व्यवस्था,
• राज्यका अङ्गहरू समानुपातिक समावेशी चरित्रको (धारा ५० र ५१),